Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika

Czy można ochronić się na wypadek niewypłacalności dłużnika? Zapraszamy do zapoznania się z instytucją skargi pauliańskiej.

Skarga pauliańska

W polskim systemie prawa cywilnego przewidziano instytucję chroniącą wierzycieli na wypadek niewypłacalności dłużnika. Mianowicie chodzi tutaj o skargę paulliańską, która została uregulowana w art. 527- 534 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145) Kodeks Cywilny.

Mówiąc ogólnie, instytucja skargi pauliańskiej znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy dłużnik w wyniku swojego nielojalnego zachowanie wobec wierzyciela uniemożliwia mu realizację dokonanie zaspokojenia dochodzonej wierzytelności. Dzieje się tak w sytuacji, gdy dłużnik poprzez własne zamierzone i celowe działania doprowadził się do niewypłacalności albo tę niewypłacalność powiększył, a korzyści z jego działania odniosła osoba trzecia.

Głównym celem zastosowania skargi pauliańskiej jest ochrona interesu i zaspokojenie wierzyciela mimo nielojalnego zachowania dłużnika. Zaspokojenie to dokonywane jest z majątkuosoby trzeciej, która odniosła korzyść majątkową na podstawie działań podjętych przez dłużnika. Środek do osiągnięcia tego celu stanowi konstrukcja bezskuteczności względnej czynności dłużnika z osobą trzecią, z która mamy do czynienia w wypadku wydania stosownego orzeczenia sądowego.

Przesłanki i podstawy do skorzystania ze skargi pauliańskiej

W art. 527 KC wskazano na warunki uzasadniające złożenie przez Wierzyciela do sądu skargi pauliańskiej, mianowicie:

– czynności prawna dłużnika musi zostać dokona z pokrzywdzeniem wierzyciela, a osoba trzecia z tego tytułu musi uzyskała korzyść majątkową. Dodatkowo istotne jest, aby dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, a osoba trzecia, która uzyskała korzyść o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć;

– czynność prawna dłużnika powoduje, iż dłużnika stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem tej czynności;

– jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika korzyść majątkową uzyskała osoba będąca w bliskim z nim stosunku, można przyjąć, iż osoba ta wiedziała, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela;

– jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, można przyjąć, iż posiadał wiedzę o zamiarze dłużnika.

Ponadto co niezwykle istotne wskazać należy, iżjeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania dokonanej czynności prawnej za bezskuteczną, nawet w wypadku, gdy konkretna osoba nie wiedziała i nawet przy zachowaniu zasad należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, iż celem i zamiarem dłużnika było pokrzywdzenie wierzyciela.

Tryb zaskarżenia

Zgodnie z art. 531 KC uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa sądowego lub zarzutu przeciwko konkretnej osobie trzeciej, która uzyskała korzyść. 

Należy pamiętać, iż w sytuacji, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną od dłużnika korzyścią, wierzyciel może wystąpić z powództwem bezpośrednio przeciwko danej osobie, na której rzecz nastąpiło przysporzenie z majątku dłużnika, zwłaszcza jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną albo w wypadku, gdy rozporządzenie to było nieodpłatne.

Dochodzenie 

Wierzyciel, względem, którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami konkretnej osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia swojego roszczenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły.

Zwolnienie osoby trzeciej z odpowiedzialności

 Osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, może zwolnić się od odpowiedzialności w stosunku do roszczenia wierzyciela, jeżeli zaspokoi tego wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia składniki z majątku dłużnika.

Termin przedawnienia

Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną przedawnia się z upływem pięciu lat od daty dokonania tej czynności przez dłużnika.

Zainteresował Cię ten temat? Dowiedz się więcej z naszego artykułu – Jak odzyskać należności od kontrahenta?