Kierunek zmian w odpowiedzialności karno-skarbowej w 2026 roku
Rok 2026 przynosi istotne zmiany w obszarze odpowiedzialności karno-skarbowej, przy czym kluczowe jest jedno rozróżnienie: część rozwiązań już obowiązuje i wynika z mechaniki przepisów, inne są przedmiotem projektu nowelizacji ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Równolegle procedowany jest projekt zmian obejmujący również Ordynacja podatkowa, który ma przebudować relacje między postępowaniem podatkowym a karnoskarbowym.
Nie mamy do czynienia z rewolucją systemową, ale z korektą modelu odpowiedzialności oraz egzekwowania uszczupleń podatkowych, co w praktyce wymaga ścisłego monitorowania terminów przedawnienia i zasad dochodzenia należności. Dla zarządów spółek i osób odpowiedzialnych za finanse oznacza to konieczność bardziej świadomego zarządzania ryzykiem – nie tylko podatkowym, lecz także osobistym.
Sankcje finansowe w 2026 roku – co realnie rośnie, a co pozostaje bez zmian
W przestrzeni publicznej często pojawia się teza o „zaostrzeniu kar”. W praktyce trzeba oddzielić dwie kwestie. Po pierwsze, kwotowe widełki grzywien w 2026 r. są wyższe przede wszystkim dlatego, że grzywna za przestępstwo skarbowe jest wymierzana w stawkach dziennych, a wysokość stawki dziennej jest powiązana z minimalnym wynagrodzeniem. Wzrost płacy minimalnej automatycznie przekłada się na wzrost potencjalnej maksymalnej grzywny, nawet bez zmiany brzmienia przepisów.
Po drugie, projekt nowelizacji nie polega na prostym „podwyższeniu maksymalnych kar”, lecz na modyfikacji zasad odpowiedzialności i karalności w określonych sytuacjach, zwłaszcza przy poważnych uszczupleniach należności publicznoprawnych. W efekcie realna dolegliwość systemu rośnie nie tyle przez same widełki grzywien, ile przez ograniczenie możliwości uchylenia się od odpowiedzialności wskutek upływu czasu.
Przedawnienie i karalność – zmiana filozofii systemu
Jednym z kluczowych elementów projektowanych zmian jest przebudowa relacji między przedawnieniem zobowiązania podatkowego a odpowiedzialnością karnoskarbową. Dotychczas w praktyce ogromne znaczenie miał mechanizm zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania karno-skarbowego.
Projekt nowelizacji zakłada odejście od tej konstrukcji oraz uniezależnienie w określonym zakresie ustania karalności czynu skarbowego od przedawnienia samej należności publicznoprawnej. Oznacza to zmianę filozofii: przedawnienie podatku nie musi automatycznie zamykać drogi do reakcji karnej. W konsekwencji ryzyko odpowiedzialności może trwać dłużej niż dotychczas, zwłaszcza w sprawach dotyczących znacznych uszczupleń.
Obowiązek wyrównania uszczerbku nawet po przedawnieniu podatku
Projektowane zmiany przewidują również rozwiązania, które umożliwią orzeczenie obowiązku naprawienia uszczerbku finansowego Skarbu Państwa nawet w sytuacji, gdy sama należność podatkowa uległa przedawnieniu. W praktyce może to dotyczyć w szczególności spraw o charakterze wyłudzeniowym, w tym związanych z podatkiem VAT.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że strategia „przeczekania” sporu podatkowego traci na znaczeniu. Ryzyko finansowe może zostać zmaterializowane w ramach postępowania karnoskarbowego, nawet jeśli klasyczne postępowanie podatkowe nie pozwala już na wymiar zaległości.
Indywidualna odpowiedzialność członków zarządu i osób odpowiedzialnych za finanse
Warto podkreślić, że odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego ma charakter osobisty i wymaga przypisania konkretnej osobie czynu zabronionego oraz odpowiedniej formy winy. Sama funkcja w zarządzie nie przesądza automatycznie o sprawstwie, ale w praktyce organy badają, kto faktycznie podejmował decyzje, kto nadzorował rozliczenia i czy w spółce funkcjonował realny system kontroli.
Delegowanie obowiązków do działu księgowego czy zewnętrznego biura rachunkowego nie zwalnia zarządu z obowiązku nadzoru. Jeżeli do uszczuplenia doszło wskutek świadomego działania albo rażącego niedbalstwa, odpowiedzialność może objąć zarówno osoby bezpośrednio sporządzające rozliczenia, jak i osoby decyzyjne.
Relacja między KKS a Ordynacją podatkową – większa synchronizacja postępowań
Choć źródłem odpowiedzialności pozostaje Kodeks karny skarbowy, to ocena czynu jest nierozerwalnie związana z przepisami Ordynacji podatkowej oraz ustaw podatkowych określających moment powstania zobowiązania, jego wysokość i zasady wymiaru.
Projektowane zmiany zmierzają do większej spójności działań organów podatkowych i organów ścigania. Ustalenia dokonane w toku kontroli podatkowej mogą szybciej i skuteczniej przekładać się na wszczęcie postępowania karno-skarbowego, a materiał dowodowy z jednego postępowania będzie w szerszym zakresie wykorzystywany w drugim.
Należyta staranność i compliance jako realna linia obrony
W praktyce coraz większe znaczenie ma wykazanie, że w spółce funkcjonował system zarządzania ryzykiem podatkowym. Dokumentowane procedury, jasny podział kompetencji, regularne audyty oraz korzystanie z profesjonalnego doradztwa podatkowego mogą mieć istotne znaczenie dowodowe.
Brak jakichkolwiek mechanizmów kontrolnych, brak reakcji na sygnały o nieprawidłowościach czy tolerowanie agresywnych modeli rozliczeń bez analizy ryzyka mogą zostać ocenione jako przejaw niedbalstwa. W postępowaniu karnoskarbowym to właśnie dokumentacja procesów i decyzji często przesądza o możliwości obrony.
2026 rok – więcej odpowiedzialności, mniej iluzji bezpieczeństwa
Zmiany na 2026 r. nie polegają na prostym „zaostrzeniu kar”, lecz na wzmocnieniu skuteczności systemu i ograniczeniu możliwości uchylenia się od odpowiedzialności wskutek upływu czasu. W połączeniu ze wzrostem kwotowych widełek grzywien wynikającym z mechanizmu stawek dziennych oznacza to wyraźnie wyższy poziom ryzyka dla osób zarządzających finansami przedsiębiorstw.
Dla zarządów i dyrektorów finansowych to moment, w którym odpowiedzialność karno-skarbowa przestaje być abstrakcyjną kategorią prawną. Staje się realnym elementem ryzyka biznesowego, który powinien być zarządzany tak samo świadomie jak ryzyko finansowe, operacyjne czy reputacyjne.
