Czas trwania postępowania z powództwa cywilnego zależy od obłożenia danego sądu, stopnia skomplikowania sprawy oraz postawy procesowej stron i wynosi zazwyczaj od kilku miesięcy do kilku lat. Poniższe opracowanie przybliża najważniejsze kwestie związane z czasem trwania, kosztami oraz przebiegiem procesu przed sądem cywilnym.
Sprawa cywilna
W postępowaniu cywilnym rozpatrywane są sprawy z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, na przykład sprawy gospodarcze.
Właściwość sądu
Występują dwa rodzaje właściwości sądów: właściwość rzeczowa oraz miejscowa. Właściwość rzeczowa określa, czy sprawę rozpatruje sąd rejonowy (art. 16 KPC), czy sąd okręgowy (art. 17 KPC). O wyborze sądu decyduje zazwyczaj wartość przedmiotu sporu. W sprawach o prawa majątkowe przewyższających 100 000 zł sądem właściwym w pierwszej instancji jest sąd okręgowy, przy czym szczegółowy katalog spraw zastrzeżonych dla sądów okręgowych znajduje się w art. 17 KPC.
Wartość przedmiotu sporu
W sprawach o roszczenia pieniężne kwota wskazana w pozwie wyraża wartość przedmiotu sporu. W innych sprawach majątkowych strona wszczynająca proces ma obowiązek oznaczenia wartości przedmiotu sporu zgodnie z art. 19–26 KPC. Wskazanie tej kwoty jest niezbędne do ustalenia wysokości opłaty sądowej od pozwu oraz do określenia właściwości rzeczowej sądu.
Rodzaje i tryby postępowań cywilnych
W postępowaniu cywilnym występują następujące rodzaje postępowań: rozpoznawcze, egzekucyjne, zabezpieczające oraz z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego. Sprawa może być rozpoznawana w trybie procesowym lub nieprocesowym. Do spraw procesowych zalicza się postępowanie zwykłe oraz postępowania odrębne. W trybie nieprocesowym zamiast pozwu wnosi się wniosek, a stronami są wnioskodawca i uczestnicy postępowania.
Powództwo cywilne – Opłaty i zwolnienia
Wniesienie sprawy do sądu wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty od pozwu lub wniosku. Zasady ustalania wysokości opłat sądowych we wszystkich rodzajach spraw określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Osoba niedysponująca środkami na pokrycie kosztów może złożyć wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wniosek ten można zgłosić bezpośrednio w pismach wszczynających postępowanie, wnosząc o zwolnienie w całości lub w części.
Wniosek o zwolnienie wymaga uzasadnienia opisującego sytuację finansową, a w przypadku osób fizycznych także sytuację życiową i rodzinną. Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, dochodach, majątku i źródłach utrzymania. Sąd rozstrzyga o zwolnieniu w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.
Ustanowienie zawodowego pełnomocnika (radcy prawnego lub adwokata) wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Opłatę tę wpłaca się na rachunek urzędu miasta lub gminy właściwego dla siedziby sądu. W razie braku dowodu uiszczenia opłaty sąd wzywa do jego uzupełnienia.
Kim jestem w procesie cywilnym?
Osoba wnosząca pozew jest powodem, natomiast podmiot, przeciwko któremu kieruje się powództwo, występuje jako pozwany. W postępowaniu nieprocesowym strona składająca wniosek to wnioskodawca, a pozostałe podmioty biorące udział w sprawie są uczestnikami postępowania.
Pozew, odpowiedź na pozew oraz wnioski dowodowe
Pozew powinien zawierać oznaczenie sądu, dane stron wraz z ich adresami, określenie wartości przedmiotu sporu oraz dowód opłacenia wpisu sądowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Do pisma dołącza się odpis pozwu wraz z załącznikami dla każdej ze stron postępowania oraz egzemplarz dla sądu.
W petitum pozwu precyzuje się żądanie. Obok roszczenia głównego można wnosić o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Do pozwu należy dołączyć wnioski dowodowe. Dowodami w procesie cywilnym są dokumenty, przesłuchanie stron, zeznania świadków, opinie biegłych, a także nagrania czy fotografie.
Wnioski dowodowe zgłasza się co do zasady w pismach wszczynających postępowanie. Spóźnione dowody sąd może pominąć, chyba że strona uprawdopodobni, że nie mogła ich powołać wcześniej lub że potrzeba ich powołania ujawniła się później.
Pozew zawiera również uzasadnienie opisujące stan faktyczny, w którym wskazuje się dowody na poparcie poszczególnych twierdzeń. Po wniesieniu pozwu sąd doręcza jego odpis stronie przeciwnej i zobowiązuje ją do złożenia odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie.
Ile trwa rozprawa z powództwa cywilnego?
Czas trwania postępowania cywilnego zależy od obciążenia danego sądu sprawami. Pierwszy termin rozprawy wyznaczany jest zazwyczaj w okresie od 3 do 6 miesięcy od dnia wniesienia pozwu.
Na długość procesu wpływa stawiennictwo stron oraz wezwanych świadków. Nieobecność zawiadomionych osób często skutkuje odroczeniem rozprawy i wydłużeniem całego postępowania.
Rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji trwa średnio około roku, w zależności od postawy procesowej stron oraz liczby i rodzaju przeprowadzanych dowodów. Strona niezadowolona z wyroku może wnieść apelację do sądu drugiej instancji. Wówczas postępowanie odwoławcze trwa zazwyczaj kolejny rok lub dłużej.
Rozprawa z powództwa cywilnego – podsumowanie
Opracowanie przedstawia przebieg postępowania cywilnego w podstawowym zakresie, skupiając się na wyznaczeniu właściwego sądu, uiszczeniu opłat oraz zgłoszeniu dowodów. Każda sprawa charakteryzuje się odmiennym stanem faktycznym, co bezpośrednio wpływa na czas jej trwania, stopień skomplikowania oraz zakres materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia.
