Kontrola podatkowa oraz kontrola celno-skarbowa to dwie procedury weryfikacji rzetelności rozliczeń przedsiębiorcy, które różnią się zakresem, organami prowadzącymi oraz uprawnieniami kontrolowanego. O ile kontrola podatkowa funkcjonuje w prawie od dawna, o tyle kontrola celno-skarbowa została wprowadzona 1 marca 2017 r. wraz z reformą Krajowej Administracji Skarbowej (KAS).
Kto jest uprawniony do przeprowadzania kontroli?
Za przeprowadzenie kontroli podatkowej odpowiadają naczelnicy urzędów skarbowych, a w zakresie podatków lokalnych także wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast. Działają oni na podstawie Ordynacji podatkowej oraz rozdziału 5 ustawy – Prawo przedsiębiorców. Przy kontroli podatkowej obowiązuje właściwość miejscowa, co oznacza, że dany organ kontroluje podmioty z przypisanego mu obszaru. Kontrolę celno-skarbową przeprowadzają naczelnicy urzędów celno-skarbowych na podstawie ustawy o KAS, z wyłączeniem stosowania przepisów rozdziału 5 ustawy – Prawo przedsiębiorców. W kontroli celno-skarbowej nie występuje właściwość miejscowa, a uprawnienia naczelników urzędów celno-skarbowych obejmują terytorium całego kraju.
Zakres kontroli
Kontrola podatkowa dotyczy weryfikacji prawidłowości wywiązywania się przez przedsiębiorcę z obowiązków podatkowych, w tym rzetelności deklarowania podatków VAT, PIT czy CIT. Szerszy zakres ma kontrola celno-skarbowa, której celem jest wykrywanie i zapobieganie przestępczości gospodarczej o większym znaczeniu dla budżetu państwa, w tym wyłudzeniom podatkowym czy praniu brudnych pieniędzy. Do kontroli celno-skarbowej nie stosuje się przepisów ustawy – Prawo przedsiębiorców, co oznacza brak ograniczeń w postaci limitu jednoczesnych kontroli, limitu czasu ich trwania czy możliwości wniesienia sprzeciwu wobec nieprawidłowego wszczęcia lub prowadzenia czynności.
Tryb przeprowadzenia kontroli
Wszczęcie procedury kontrolnej następuje po doręczeniu upoważnienia do jej przeprowadzenia. O zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej organ powiadamia podatnika z wyprzedzeniem, a same czynności rozpoczynają się po upływie od 7 do 30 dni od doręczenia zawiadomienia, chyba że przedsiębiorca wyrazi zgodę na wcześniejsze rozpoczęcie. Kontrola celno-skarbowa jest wszczynana bez uprzedniego powiadomienia, w momencie doręczenia upoważnienia.
W przypadku kontroli podatkowej podatnik może złożyć korektę deklaracji przed formalnym wszczęciem kontroli. Przy kontroli celno-skarbowej uprawnienie do złożenia korekty przysługuje w terminie 14 dni od dnia doręczenia wyniku kontroli.
Kontrola podatkowa kończy się sporządzeniem protokołu kontroli, natomiast kontrola celno-skarbowa wydaniem wyniku kontroli. Czas trwania kontroli podatkowej w danym roku kalendarzowym ograniczają limity uzależnione od wielkości przedsiębiorstwa. Kontrola celno-skarbowa powinna zakończyć się w ciągu 3 miesięcy od dnia jej wszczęcia, jednak termin ten ma charakter instrukcyjny i może zostać przedłużony.
Prawa podatnika
Po doręczeniu protokołu kontroli podatkowej podatnik, który nie zgadza się z jego ustaleniami, ma prawo wnieść zastrzeżenia lub wyjaśnienia w terminie 14 dni od dnia doręczenia dokumentu. Może również w tym terminie złożyć korektę deklaracji, jeśli zgadza się z ustaleniami organu.
W przypadku kontroli celno-skarbowej po doręczeniu wyniku kontroli nie przewidziano instytucji wniesienia zastrzeżeń do samego wyniku. Jeżeli podatnik nie złoży w terminie 14 dni korekty deklaracji uwzględniającej ustalenia kontroli, przekształca się ona w postępowanie celno-skarbowe.
Podsumowanie
Kontrola podatkowa stwarza dla kontrolowanego więcej gwarancji procesowych ze względu na obowiązek wcześniejszego zawiadomienia oraz ograniczenia wynikające z Prawa przedsiębiorców. Zarówno kontrola podatkowa, jak i celno-skarbowa służą weryfikacji prawidłowości wykonywania obowiązków podatkowych. Kontrola celno-skarbowa jest nakierowana na przeciwdziałanie poważniejszym naruszeniom prawa, co wiąże się z szerszymi uprawnieniami organów i mniejszym zakresem ochrony podmiotu kontrolowanego.
