Tymczasowe aresztowanie to środek zapobiegawczy przewidziany w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (k.p.k.), polegający na pozbawieniu wolności na etapie postępowania karnego. Poniżej przedstawiono jego charakterystykę, dopuszczalny czas trwania oraz zasady składania zażalenia.
Co to jest tymczasowe aresztowanie?
Tymczasowe aresztowanie (potocznie nazywane „aresztem”) jest środkiem zapobiegawczym stosowanym w celu zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Polega na odizolowaniu podejrzanego lub oskarżonego od społeczeństwa poprzez pozbawienie wolności i osadzenie w areszcie śledczym. Z uwagi na swój dolegliwy charakter środek ten stosuje się w sytuacjach, gdy inne środki zapobiegawcze są niewystarczające. Powinien być orzekany tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił przestępstwo. Zgodnie z art. 250 § 1 Kodeksu postępowania karnego tymczasowe aresztowanie może nastąpić tylko na mocy postanowienia sądu.
Ile może trwać i kiedy Prokurator może wnosić o przedłużenie?
W postępowaniu przygotowawczym tymczasowe aresztowanie nie może trwać dłużej niż 3 miesiące, chyba że zaistnieją szczególne okoliczności sprawy, np. niemożność zakończenia postępowania w tym terminie. W takiej sytuacji prokurator może wystąpić z wnioskiem o przedłużenie aresztu. Sąd rejonowy właściwy do rozpoznania sprawy może przedłużyć stosowanie tego środka na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. Sąd niebędący rzeczowo właściwym, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, może przedłużać areszt na okres łącznie nie dłuższy niż 3 miesiące. W praktyce może zaistnieć sytuacja, w której wobec podejrzanego toczy się kilka postępowań w różnych sprawach, a tymczasowe aresztowanie jest stosowane kolejno – po upływie terminu w jednej sprawie sąd w następnej orzeka o nowym areszcie, co wydłuża łączny czas pozbawienia wolności.
O przedłużeniu tymczasowego aresztowania na okres dłuższy niż 12 miesięcy w postępowaniu przygotowawczym orzeka Sąd Apelacyjny na wniosek prokuratora. Następuje to po zaistnieniu określonych w ustawie przesłanek, takich jak zawieszenie postępowania karnego, wykonywanie czynności zmierzających do ustalenia tożsamości podejrzanego, celowe przewlekanie postępowania przez podejrzanego, a także gdy realnie grożąca kara przekracza 3 lata pozbawienia wolności. Gdy grożąca kara przekracza 5 lat pozbawienia wolności, areszt może zostać przedłużony na łączny okres dłuższy niż 2 lata.
Przesłanki do zastosowania tymczasowego aresztowania
Tymczasowe aresztowanie ma na celu zabezpieczenie prawidłowego przebiegu postępowania oraz zapobieżenie popełnieniu przez podejrzanego ciężkiego przestępstwa. Do szczególnych przesłanek zalicza się uzasadnioną obawę ucieczki lub ukrycia się oskarżonego oraz uzasadnioną obawę, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne (art. 258 § 1 k.p.k.).
Zastosowanie tego środka może być również uzasadnione grożącą podejrzanemu surową karą, gdy górna granica ustawowego zagrożenia wynosi co najmniej 8 lat pozbawienia wolności. Kolejną przesłanką jest uzasadniona obawa, że podejrzany dopuści się przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy groził popełnieniem takich czynów.
Zażalenie na postanowienie o tymczasowym aresztowaniu
W przypadku wydania przez sąd postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania podejrzanemu przysługuje prawo do złożenia zażalenia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Zażalenie na postanowienie sądu rejonowego rozpoznaje sąd wyższej instancji (sąd okręgowy) niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od przekazania akt wraz z zażaleniem.
W treści zażalenia podnosi się zarzuty dotyczące m.in. braku uzasadnionej obawy utrudniania postępowania lub popełnienia nowego przestępstwa, zaniechania obowiązku rozważenia wolnościowych środków zapobiegawczych, nieuwzględnienia problemów zdrowotnych podejrzanego czy wywołania wyjątkowo ciężkich skutków dla jego najbliższej rodziny.
W zażaleniu można wnosić o uchylenie tymczasowego aresztowania lub o jego zmianę na łagodniejszy środek zapobiegawczy, np. dozór Policji, zakaz opuszczania kraju połączony z zatrzymaniem paszportu bądź poręczenie majątkowe.
Podsumowanie
Tymczasowe aresztowanie nie jest wyrokiem skazującym, lecz środkiem służącym zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania. Ze względu na dolegliwość dla podejrzanego powinno być stosowane wyłącznie w wyjątkowych i w pełni uzasadnionych przypadkach.
